ไอน์สไตน์ กับ ปรัชญา

บุคลิกส่วนตัวของไอน์สไตน์ เป็นคนที่ไม่ชอบการเข้าสังคมเป็นอย่างมาก แต่ถึงกระนั้น เขากลับเป็นคนที่ไม่เชื่อในเรื่องเสรีนิยมแบบสุดโต่ง

I do not at all believe in human freedom in philosophical sense. Everybody acts not only under external compulsion but also in accordance with internal necessity.

ไอน์สไตน์ เชื่อว่าคนเราจะอยู่ได้ต้้องพึ่งพาสิ่งที่คนอื่นๆ ทำไว้ให้อย่างมากมายมหาศาลทั้งในอดีตและปัจจุบัน มนุษย์จึงไม่มีทางพึ่งตัวเองคนเดียวแล้วอยู่รอดได้เลย นอกจากนี้เขายังมองว่า คนเราทุกคนมาอยู่บนโลกนี้ในช่วงเวลาอันสั้นมากๆ โดยไม่รู้ว่าเกิดมาทำไมด้วย สิ่งที่สำคัญที่สุดในช่วงที่เรามีชีวิตอยู่คือการทำเพื่อคนอื่นๆ ทั้งปัจจุบันและเพื่อมนุษย์ในอนาคตด้วย

ในแง่ปรัชญาการเมือง ไอน์สไตน์ เชื่อว่าประชาธิปไตย เป็นระบอบการเมืองที่ดีที่สุด

My political idea is democracy. Let everyman be respected as individual, and no man idolized…

เขาเชื่อว่าปัจเจกทุกคนควรได้รับการเคารพ สังคมไม่ควรจะยกใครขึ้นให้เหนือกว่าคนอื่น แต่ในเวลาเดียวกัน การมีผู้นำประเทศก็ยังเป็นเรื่องจำเป็นอยู่ แต่วิธีที่จะปกครองคนนั้นจะต้องไม่ใช่เป็นการบีบบังคับ ทุกคนจึงควรจะมีสิทธิ์เป็นผู้เลือกผู้นำประเทศได้ ระบบปกครองใดที่ให้อำนาจเบ็ดเสร็จกับผู้นำมักจะดึงดูดจอมเผด็จการให้ขึ้นมาปกครองคนอื่น ระบบที่เขาไม่ชอบที่สุดคือ เผด็จการทหาร

แต่ไอน์สไตน์ก็ไม่ได้เชื่อในเรื่องการพัฒนาแต่ด้านวัตถุอย่างเดียว เขาไม่เชื่อว่าความมั่งคั่งจะช่วยทำคนให้เป็นคนได้ เขาเชื่อในความเป็นมนุษย์ที่บริสุทธ์และจริงใจมากกว่า

I am absolutely convinced that no wealth in the world can help humanity forward..

เกี่ยวกับศาสนา ไอน์สไตน์เชื่อว่าศาสนาแบบดั่งเดิม (ตั้งแต่ยุคหิน) เกิดมาจากความกลัวของมนุษย์ และในยุคถัดมาก็เกิดจากความต้องการสร้างหลักจริยธรรมขึ้นมาเพื่อช่วยควบคุมคนในสังคม ไอน์สไตน์ไม่ชอบศาสนาแบบที่ใช้แต่ความเชื่อล้วนๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งความเชื่อเรื่องพระเจ้าแบบมีตัวตน ที่นำมาซึ่งความคับแคบและการใช้แต่อารมณ์ แต่เขาชื่นชมศาสนาที่มีรากฐานมาจากความสงสัยในความไร้สาระในชีวิตมนุษย์ และพยายามค้นหาคุณค่าของมัน ด้วยการปลดปล่อยตัวตน หรือมองจักรวาลเป็นหนึ่งเดียวกันทั้งหมด เช่น ศาสนาในแบบของ Democritus , Spinoza หรือแม้แต่ Buddha ด้วย

ไอน์สไตล์เชื่อว่าศาสนาในแบบที่กล่าวมาเป็นสิ่งที่มีประโยชน์ เพราะวิทยาศาสตร์อย่างเดียวจะตอบปัญหาให้แก่มนุษย์ได้แค่ในระดับหนึ่งเท่านั้น มนุษย์ต้องมีความเชื่อบางอย่างเป็นแรงผลักดันให้เกิดการค้นหาความจริงก่อน แล้วจึงมีวิทยาศาสตร์เป็นเครื่องมืออย่างหนึ่งในการค้นหาความจริง ดังเช่นที่ไอน์สไตล์กล่าวไว้ว่า

Science without Religion is lame. Religion without Science is Blind.

(ที่มา : Essay by Albert Einstien: The World As I See it, On Wealth, Science and Religion)