0002: เกมระหว่างกระทรวงการคลังกับธนาคารกลาง

มีเกมที่น่าสนใจเกมหนึ่งที่ผมไม่ได้ใส่ไว้ในหนังสือของผมเนื่องจากไม่ใช่เรื่องทั่วไปในชีวิตประจำวันแต่เป็นเรื่องเกี่ยวกับวิชาเศรษฐศาสตร์ เกมนี้มีชื่อว่า เกมระหว่างกระทรวงการคลังกับธนาคารกลาง

กระทรวงการคลังมีหน้าที่กำหนดนโยบายการคลัง ได้แก่ การจัดทำงบประมาณขาดดุล การเก็บภาษี เป็นต้น ส่วนธนาคารกลางมีอำนาจในการกำหนดนโยบายการเงิน ได้แก่ การกำหนดอัตราดอกเบี้ย การควบคุมปริมาณเงิน เป็นต้น นโยบายของทั้งสององค์กรนี้มีผลอย่างยิ่งต่อเศรษฐกิจทั้งในระยะสั้นและระยะยาวแต่นโยบายของทั้งสองก็มีโอกาสที่จะไปคนละทางกันได้เสมอ…

กระทรวงการคลังบริหารโดยฝ่ายการเมืองซึ่งก็คือพรรคการเมืองที่ขึ้นมาเป็นรัฐบาล ผู้มีสิทธิเลือกตั้งชอบรัฐบาลที่มีนโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจในระยะสั้น ได้แก่ การทำงบประมาณขาดดุล การลดภาษี เป็นต้น รัฐบาลที่ขึ้นมาบริหารประเทศซึ่งจำเป็นต้องมองระยะสั้นไว้ก่อนเพราะมักอยู่ได้ไม่นาน ก็มักเอาใจประชาชนด้วยการจัดทำงบประมาณขาดดุล และ/หรือ ลดภาษี ไว้ก่อน ผลกระทบของนโยบายการคลังแบบหลวมคือเศรษฐกิจจะมีความเสี่ยงต่อภาวะเงินเฟ้อในระยะยาว

ธนาคารกลางเป็นหน่วยงานอิสระที่ตัดสินใจเกี่ยวกับนโยบายการเงิน ผู้ว่าธนาคารกลางมักอยู่ในอำนาจได้นานกว่าฝ่ายการเมืองจึงมักให้ความสำคัญกับเสถียรภาพของเศรษฐกิจในระยะยาวมากกว่า ดังนั้นธนาคารกลางจึงมักเลือกใช้นโยบายการเงินที่รัดกุม เช่น การขึ้นอัตราดอกเบี้ย เพื่อเป็นการควบคุมอัตราเงินเฟ้อในระยะยาวให้อยู่ในระดับต่ำ เพื่อให้เศรษฐกิจเติบโตแบบมีเสถียรภาพในระยะยาว

ปัญหาก็คือว่านโยบายดอกเบี้ยสูงจะกดดันการเติบโตทางเศรษฐกิจในระยะสั้นทำให้นโยบายการคลังแบบหลวมที่กระทรวงการคลังมักเลือกใช้ไม่ได้ผล ทั้งสององค์กรนี้จึงมีโอกาสที่จะเกิดความขัดแย้งกันอยู่เสมอ อันที่จริงปัญหายังซับซ้อนกว่านี้อีก เพราะสองนโยบายนี้นอกจากจะขัดแย้งกันในแง่ของเศรษฐกิจภาพรวมแล้ว ผลกระทบของอุตสาหกรรมบางกลุ่มจะรุนแรงไม่เท่ากันอีกด้วย ถ้าคลังทำงบประมาณขาดดุลมากๆ ในขณะที่ธนาคารกลางในนโยบายดอกเบี้ยสูง การขาดดุลมากๆ จะต้องกู้เงินเลยยิ่งทำให้ดอกเบี้ยสูงขึ้นไปใหญ่ ดอกเบี้ยที่สูงเกินไปจะกระทบบางอุตสาหกรรมมากเป็นพิเศษ เช่น อสังหา รถยนต์ เป็นต้น เงินทุนต่างประเทศจะไหลเข้ามากเพราะอัตราดอกเบี้ยที่ดึงดูด เงินบาทจะแข็งทำให้กระทบภาคส่งออก

นักเศรษฐศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยพรินสตันท่านหนึ่งที่ชื่อว่า Alan Blinder สามารถใช้ทฤษฎีเกมอธิบายความขัดแย้งระหว่างสององค์กรที่ซับซ้อนนี้ได้อย่างมหัศจรรย์ เกมนี้เป็นเกมแห่งความลำบากใจของจำเลย (Prisoners’ Dilemma) ตารางผลตอบแทนของเกมนี้เป็นดังภาพข้างล่าง ให้ตัวเลขในตารางแสดงระดับของความพอใจต่อผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นของแต่ละฝ่าย เริ่มจาก 1 คือชอบที่สุดถึง 4 คือไม่ชอบมากที่สุด

จะเห็นได้ว่า งบประมาณขาดดุลเป็นกลยุทธ์เด่นของกระทรวงการคลัง และนโยบายดอกเบี้ยสูงเป็นกลยุทธ์เด่นของธนาคารกลาง เราจึงมักเห็นทั้งสองเลือกทางเลือกเช่นนั้น (3,3) แต่ถ้าทั้งสองรู้จักร่วมมือกันโดยที่กระทรวงการคลังใช้นโยบายเกินดุลในขณะที่ธนาคารกลางเลือกนโยบายดอกเบี้ยต่ำ ผลตอบแทนของทั้งสองฝ่ายและของประเทศโดยรวมกลับจะสูงกว่า (2,2) แต่ทั้งคู่มักไม่ร่วมมือกันเนื่องจากไม่แน่ใจว่าอีกฝ่ายหนึ่งจะจริงใจหรือไม่ เป็นต้นว่า ถ้าคลังยอมจัดทำนโยบายเกินดุล คลังจะแน่ใจได้อย่างไรว่าธนาคารกลางจะไม่หักหลังด้วยการขึ้นอัตราดอกเบี้ย เพราะถ้าธนาคารกลางทำอย่างนั้น ธนาคารกลางจะได้ผลประโยชน์สูงที่สุด (1) ความร่วมมือระหว่างสององค์กรนี้จึงเกิดขึ้นไม่ได้

อย่างไรก็ดี อย่าคิดแก้ปัญหานี้ด้วยการให้ธนาคารขึ้นตรงกับกระทรวงการคลังโดยเด็ดขาด เพราะทันทีที่เป็นอย่างนั้น คลังจะใช้นโยบายขาดดุลและสั่งให้ธนาคารกลางลดดอกเบี้ยเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจในระยะสั้น ภาวะเงินเฟ้อจะเกิดขึ้นอย่างแน่นอน

7 Replies to “0002: เกมระหว่างกระทรวงการคลังกับธนาคารกลาง”

  1. ได้อ่าน ทฤษฏีเกม แล้ว ชอบ มาก …
    ่ คนเรา มักจะเอาชนะคนอื่นตลอดเวลา
    โดยลืมจะดูว่าผลประโยชน์ที่ดีที่สุด สำหรับตัวเองแล้ว ไม่จำเป็นต้องเหนือคนอื่น

  2. ชอบมากครับพี่โจ๊ก(สนุกตั้งแต่อ่านหนังสือทฤษฎีเกมของพี่ละ) ตีแตกเห็นไส้เห็นพุงของ2หน่วยงานนี้กันเลย ขอบคุณครับ

  3. ชอบความเห็นที่1ด้วย–>win-win solution เกิดจากการไม่เคี่ยวจนเกินไป:)

  4. ผมเพิ่งเริ่มอ่านทฤษฏีเกมส์ ชอบมากๆครับ
    ช่วยกรุณาแนะนำหนังสือเกี่ยวกับ Game theory ให้ด้วยจะเป็นพระคุณ

    ภาษาไทยก็ได้ textbook ก็ได้
    แต่ถ้าเป็นภาษาไทยก็ดีครับ อ่านเร็วกว่า text

    ขอบคุณครับ

  5. textbook เกี่ยวกับ เศรษฐศาสตร์จุลภาคขั้นพื้นฐาน ส่วนใหญ่จะมีบทหนึ่งที่เกี่ยวกับทฤษฎีเกมเสมอครับ หนังสือภาษาอังกฤษ ผมแนะนำเล่มที่ชื่อว่า Thinking Strategically

  6. @Dekisugi

    ขอบคุณครับ

    แต่ชื่อหนังสือนี้มีหลายเล่มครับ

    คนแต่งใช่คนนี้รึเปล่าครับ

    Avinash K. Dixit

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *